خبرگزاری حوزه | در پهنه حیات بشری، هیچ جایگاهی به اندازه مادری و هیچ نقشی به اندازه مدیریتِ کانون خانواده، در ساختار وجودی جامعه اصالت و نفوذ ندارد. اگر جامعه را به مثابه یک پیکره بزرگ و پویا در نظر بگیریم، خانواده ــ از نگاه رهبری شهید (سومین نشست اندیشههای راهبردی، ۱۴/۱۰/۱۳۹۰) ــ سلول اصلی و بنیادین آن است و در این میان، زن به عنوان قلب تپنده و معمارِ این کانون، نقشی بیبدیل در تکوین شخصیت انسان و ثبات اخلاقی اجتماع ایفا میکند.
خانهداری، برخلاف تقلیلگراییهای مدرن که آن را فعالیتی محدود و یکنواخت میپندارند، در واقع هنرِ مدیریتِ زیست انسانی است. این ساحت، قلمرویی است که در آن، مفاهیمی چون عشق، آرامش، ایثار و مدیریتِ منابع به هم گره میخورند تا فضایی امن برای رشد و بالندگی فراهم شود. خانهداریِ آگاهانه، بسترسازِ انتقال فرهنگ، تمدن و ارزشهای اخلاقی از نسلی به نسل دیگر است؛ جایی که خانه، نه صرفاً یک مکان فیزیکی، بلکه پایگاهی برای پناه گرفتن، بازیابی انرژی و تربیتِ جانهای مشتاق است.
در سوی دیگر، مادری یک مأموریت متعالی و یکی از دشوارترین و در عین حال خلاقانهترین هنرهای هستی است. مادر، اولین معلم و نخستین آینه برای کودک است که در آن، خرد، عاطفه و هویتِ فردی جوانه میزند. او با تکیه بر درک عمیق از روانشناختیِ محبت، سکانی را در دست دارد که مسیر آینده بشریت را ترسیم میکند. نگاه به مادری، نگاه به پرورشِ سرمایههای انسانی است؛ چرا که هیچ نهاد آموزشی یا حکومتی قادر نیست جایگزینِ تأثیرات عمیق و بنیادینِ تربیتِ مادری در سالهای طلایی رشد کودک شود.
رهبر شهید، خانهداری را شغل مهم، حساس و آیندهساز میدانند (دیدار با بانوان، ۴/۸/۱۳۹۸) و کارکردهای زیر را برای آن برمیشمرند:
۱. کارکرد عاطفی ـ تربیتی
از منظر رهبر شهید (قدس سره) تربیت فرزندان نه فقط فرآیندی خانوادگی، بلکه سنگبنای توسعه فرهنگی، اخلاقی و دینی جامعه است و زن به عنوان محور اصلی این فرایند، نقشی حیاتی و بیبدیل دارد. (اجتماع زنان خوزستان، ۲۰/۱۲/۱۳۵۷)
ایشان معتقدند یکی از وظایف اصلی زنان در خانواده، تربیت فرزند است؛ زنانی که به خاطر فعالیتهای خارج از خانه، از فرزندآوری و تربیت کودک خودداری میکنند، برخلاف فطرت و طبیعت زنانه عمل کردهاند و این امر مورد رضایت خداوند نیست. بهترین روش تربیت، پرورش فرزند در آغوش محبت مادرانه است و محروم کردن کودک از این نعمت الهی، به ضرر فرزند، مادر و جامعه است. اسلام چنین روشی را میپذیرد و بر اهمیت پرورش فرزندان سالم، بدون عقده و مشکلات روحی تأکید دارد تا نسل آینده از آسیبهای روانی و اجتماعی که جوامع غربی با آن مواجهاند، در امان بماند.
براساس دیدگاه رهبری شهید (قدس سره) تربیت نسل صالح نیازمند حضور فعال، هوشمندانه و متعهد زنان است که با ایجاد فضای معنوی و اخلاقی در خانواده، زمینهساز رشد انسانی، دینی و فرهنگی فرزندان میشوند: «تربیت فرزند به وسیله مادر، مثل تربیت در کلاس درس نیست؛ با رفتار است، با گفتار است، با عاطفه است، با نوازش است، با لالایی خواندن است؛ با زندگی کردن است. مادران با زندگی کردن، فرزند تربیت میکنند. هرچه زن صالحتر، عاقلتر و هوشمندتر باشد، این تربیت بهتر خواهد شد. بنابراین برای بالا رفتن سطح ایمان، سطح سواد و سطح هوش بانوان در کشور باید برنامهریزی شود.» (دیدار با مداحان، ۱۱/۲/۱۳۹۲)
ایشان با توجه به تأثیر عمیق زنان در انتقال ارزشهای اسلامی، فرهنگی و اخلاقی، بر اهمیت آگاهسازی، آموزش و حمایت از زنان به منظور تقویت این مسؤولیت خطیر تأکید میکنند: «بچهها را متدین بار بیاورید؛ متدین بار آوردن بچهها، همان چیزی است که میتواند آینده این کشور را آباد کند.» (دیدار بانوان، ۱۲/۲/۱۳۸۴)؛ «باید تربیت دینی فرزندان به عنوان نمونههایی در میان مردم گسترش یابد.» (همان، (همان، ۲۲/۷/۱۳۸۷)؛ «همه تحت تأثیر مادران هستند. آنکه بهشتی میشود، پایه بهشتی شدنش از مادر است.» (دیدار با مداحان، ۵/۵/۱۳۸۴)
۲. کارکرد دینی ـ اخلاقی
رهبر شهید (قدس سره) بر اهمیت خودسازی مادران و نقش آنها در انتقال مفاهیم ارزشی تأکید دارند: «فکر رشد زنان از لحاظ معنوی و اخلاقی، بایستی یک فکر رایج در میان خود زنان باشد.» (همایش بزرگ بانوان، ۳۰/۷/۱۳۷۶) این دیدگاه با آیه ۶ سوره تحریم که والدین را مسؤول حفظ خود و خانواده از آتش دوزخ میداند، هماهنگ است. مادر با تربیت ایمانی و اخلاقی فرزند، مصداق عمل به این آیه است؛ زیرا او با پرورش روحیه بندگی، صبر، صداقت و محبت در فرزند، زمینهساز جامعهای دیندار و اخلاقمحور میشود.
۳. کارکرد فرهنگی ـ اجتماعی
در منظومه فکری رهبر شهید (قدس سره)، زن جایگاهی محوری در حفظ، توسعه و انتقال فرهنگ در خانواده و جامعه دارد. ایشان معتقدند: «زن، مظهر عطوفت الهی و مرکز خانواده است؛ یعنی اگر زن در محیط خانواده دارای امنیت روحی و اخلاقی باشد، خانواده حفظ میشود.» (دیدار جمعی از بانوان، ۲۵/۹/۱۳۷۶) به تعبیر ایشان، خانواده همچون سلول زنده جامعه است و زن قلب تپنده آن محسوب میشود؛ بنابراین، اصلاح جامعه از درون خانواده و از مسیر نقشآفرینی زنان آغاز میشود.
رهبر شهید (قدس سره) در تبیین کارکرد فرهنگی زنان، خانواده را مهمترین دستگاه تربیتی کشور دانسته و زن را محور تربیت فرهنگی و اخلاقی نسل آینده معرفی میکنند. (دیدار بانوان نخبه، ۱۳/۴/۱۳۸۶) ایشان بر این باورند که اگر مادر در تربیت فرزندان با ایمان، محبت، علم و اخلاق نقش فعالی ایفا کند، جامعه در آینده از بحران فرهنگی و هویتی مصون میماند. در بیانی دیگر میفرمایند: «زن باید بتواند در خانواده با لطافت، محبت و ایمان، فضا را آرام و باصفا کند. این بزرگترین خدمت فرهنگی است.» (دیدار زنان فرهیخته، ۲۱/۲/۱۳۹۹)
جمع بندی
در نهایت، تحلیلها نشان میدهد که از دیدگاه رهبر شهید (قدس سره)، زن در سه سطح کارکرد فرهنگی دارد:
۱. در سطح فردی: رشد شخصیت، علم و ایمان زن که بنیان فرهنگ خانواده را شکل میدهد؛
۲. در سطح خانوادگی: انتقال ارزشها، تربیت نسل مؤمن و ایجاد آرامش و سکینه در خانه؛
۳. در سطح اجتماعی: اثرگذاری بر فرهنگ عمومی جامعه از طریق خانواده، رسانه و تعلیم فرزندان.
در نتیجه، کارکرد فرهنگی و اجتماعی زنان در خانواده، از منظر رهبر شهید، پیوندی میان تربیت اخلاقی، مقاومت فرهنگی و بازتولید هویت اسلامی است؛ نگاهی که با آموزههای قرآنی درباره سکینه، مودّت و مسؤولیت تربیتی خانواده مطابقت کامل دارد.
حبیبالله حلیمی جلودار / استاد گروه معارف اسلامی دانشگاه مازندران
پینوشت
۱. حسینیخامنهای، سیدعلی (۱۳۹۳)، خانواده (گزیده بیانات)، تهران: انقلاب اسلامی.
۲. حسینیخامنهای، سیدعلی، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید: www.khamenei.ir
نظر شما